ՄԱՐԴԿՈՒԹԵԱՆ ԱՄԵՆԱՀԻՆ ՀԱՐՑԸ. ՓՆՏՌՏՈՒՔ ՄԸ ՈՒՆԵՆԱԼ

Մարդ արարածը թերեւս աշխարհ եկած առաջին իսկ օրէն սկսած է փնտռել։ Նախ՝ ապաստան մը մթութեան մէջ, կրակ մը ցուրտին դէմ, սնունդ մը սովը յագեցնելու համար։ Յետոյ՝ անուններ տուաւ զինք շրջապատող բաներուն, նայեցաւ երկինքին, հաշուեց աստղերը եւ սկսաւ հարցնել այն հարցումները, որոնց պատասխանները դեռ այսօր ալ ամբողջութեամբ չունինք։ Ո՞ւր կու գանք։ Ո՞ւր կ՚երթանք։ Ինչո՞ւ կ՚ապրինք։ Ի՞նչ է երջանկութիւնը։ Ի՞նչ է սէրը։ Ի՞նչ կը նշանակէ մարդ ըլլալ։ Եւ վերջապէս՝ ինչո՞ւ այստեղ ենք մենք։

Թերեւս մարդկութեան ամենահին պատմութիւնը ո՛չ թէ պատերազմներու, կայսրութիւններու կամ քաղաքակրթութիւններու պատմութիւնն է, այլ՝ փնտռելու պատմութիւնը։ Մարդը միշտ բան մը կը փնտռէ։

Երբեմն կը կարծէ, թէ կը փնտռէ հարստութիւն, յաջողութիւն, սէր, գիտելիք կամ իշխանութիւն։ Կը կարծէ, թէ իր ուզածը ձեռք ձգելէ ետք պիտի հանգստանայ։ Բայց յաճախ, երբ հասնի այն կէտին, որուն համար տարիներ շարունակ վազած է, իր ներսէն նոր հարցում մը կը բարձրանայ․ «Հիմա ի՞նչ»։

Որովհետեւ մարդուն փնտռածը միշտ այն չէ, ինչ որ ան կը կարծէ, թէ կը փնտռէ։

Մենք շատ անգամ իրերու ետեւէն կ՚երթանք, մինչդեռ իրականութեան մէջ իմաստ մը կը փնտռենք։ Մարդոց մէջ սէր կը փնտռենք, մինչդեռ երբեմն կը փնտռենք ընդունուած ըլլալու զգացումը։ Հարստութիւն կը փնտռենք, բայց խորքին մէջ ապահովութիւն կ՚ուզենք։ Ճանաչում կը փնտռենք, բայց գուցէ կը փափաքինք համոզուիլ, որ մեր գոյութիւնը նշանակութիւն ունի։ Նոր վայրեր կ՚երթանք, նոր մարդոց կը հանդիպինք, նոր կեանքեր կը փորձենք, որովհետեւ մեր ներսին մէջ բան մը մեզի կը շշնջայ, թէ գուցէ այնտեղ գտնենք այն, ինչ որ այստեղ չենք գտած։

Եւ այսպէս, մարդը կը շարունակէ քալել։

Կեանքը երբեմն մեզ կը ստիպէ ընդունիլ, որ մենք պատասխաններով ապրող էակներ չենք։ Մենք հարցումներու մէջ ապրող էակներ ենք։ Որոշ հարցումներ կը լուծուին, բայց նոր հարցումներ կը ծնին։ Որոշ դռներ կը բացուին, բայց անոնց ետին ուրիշ դռներ կը յայտնուին։ Ճամբայ մը կը վերջանայ, իսկ ուրիշ մը կը սկսի։

Գուցէ մարդկային գոյութեան ամենամեծ առանձնայատկութիւնն ալ այնտեղ է․ մենք երբեք ամբողջութեամբ չենք հասնիր։ Եւ սակայն կը քալենք։

Մանկութեան տարիներուն մեր փնտռտուքը պարզ է։ Կը փնտռենք խաղալիք մը, ընկեր մը, ծնողքի սէրը, ապահովութիւն մը։ Մեծնալով՝ հարցերը կը փոխուին։ Կը սկսինք փնտռել մեր տեղը աշխարհի մէջ։ Կը փորձենք հասկնալ, թէ ով ենք, ինչ կ՚ուզենք, ինչու համար ծնած ենք։ Երբեմն ուրիշներու կարծիքներուն մէջ կը փորձենք գտնել մեր ինքնութիւնը։ Կը հագնինք այն կերպարները, որոնք հասարակութիւնը կը պատրաստէ մեզի համար եւ երկար ժամանակ կը կարծենք, թէ այդ կերպարներն են մեր իսկական եսը։

Մինչեւ օր մը, գուցէ շատ լուռ պահու մը, կը հասկնանք, որ այդ ամբողջ վազքին մէջ մոռցած ենք կարեւոր բան մը. մենք մեզ փնտռելը։ Որովհետեւ մարդը աշխարհի մէջ շատ բան կը փնտռէ, բայց ամենադժուար փնտռտուքը ինքն իր նկատմամբ է։

Ինքզինք գտնելը միշտ հաճելի ճանապարհ մը չէ։ Երբ մարդ իր ներսը կը նայի, այնտեղ կը հանդիպի ո՛չ միայն իր լոյսին, այլեւ իր մութին։ Կը տեսնէ իր վախերը, նախանձը, սխալները, չապրած կեանքերը, չըսուած խօսքերը, չներուած մարդիկը եւ երբեմն այն մարդը, որուն վերածուած է՝ առանց երբեք գիտակցելու։ Այդ հանդիպումը դիւրին չէ։

Շատ աւելի դիւրին է աշխարհը մեղադրել, քան ինքզինք հարցաքննել։ Շատ աւելի դիւրին է ուրիշներուն սխալները հաշուել, քան սեփական վէրքերը տեսնել։ Շատ աւելի դիւրին է ըսել՝ «աշխարհը այսպէս է», քան հարցնել՝ «իսկ ես ի՞նչ դարձած եմ այս աշխարհին մէջ»։

Բայց իսկական փնտռտուքը կը սկսի այն ատեն, երբ մարդ այլեւս չի փախչիր իր իսկ հարցումներէն։

Գուցէ այդ պատճառով ալ լռութիւնը երբեմն մարդուն համար այնքան դժուար է։ Երբ շուրջը աղմուկ կայ, կարելի է մոռնալ ինքզինք։ Հեռաձայնը կը լեցնէ դատարկութիւնը, ընկերակցութիւնը կը ծածկէ առանձնութիւնը, աշխատանքը կը զբաղեցնէ միտքը, իսկ մշտական շարժումը մեզ կը համոզէ, թէ կը յառաջանանք։

Բայց երբ ամէն ինչ կը լռէ, կը լսուի այն ձայնը, որմէ կը փորձէինք խուսափիլ. մեր ներքին ձայնը։ Եւ այդ ձայնը երբեմն միայն հարցում մը ունի․ «Դուն իսկապէս երջանի՞կ ես»։

Այս հարցումին պատասխանելը միշտ դիւրին չէ։ Որովհետեւ մենք յաճախ մեր կեանքը կը կառուցենք ո՛չ թէ մեր ուզածին, այլ ուրիշներու սպասումներուն համաձայն։ Կ՚աշխատինք այնպիսի տեղերու մէջ, ուր չենք ուզեր ըլլալ։ Կը մնանք այնպիսի յարաբերութիւններու մէջ, որոնք վաղուց դատարկուած են։ Կը շարունակենք վազել նպատակներու ետեւէն, որոնք այլեւս մերինը չեն։ Եւ օր մը կը նկատենք, որ հասած ենք այնտեղ, ուր ժամանակին երազած էինք ըլլալ, բայց այնտեղ մեզ սպասող մարդը այլեւս մենք չենք։

Այդ պահուն փնտռտուքը կը ստանայ ուրիշ իմաստ մը։ Այլեւս հարցը միայն այն չէ, թէ «Ի՞նչ կրնամ ունենալ»։ Հարցը կը դառնայ՝ «Ո՞վ կ՚ուզեմ ըլլալ»։

Եւ թերեւս այս է հասունութեան ամենադժուար դասերէն մէկը․ հասկնալ, որ կեանքը պատրաստ պատասխաններ չի տար։ Ան մեզի երբեմն միայն ճամբաներ կու տայ։ Քալելը մեր գործն է։

Մարդկութիւնը հազարաւոր տարիներ շարունակ աստուածներ ստեղծեց, փիլիսոփայութիւններ կառուցեց, գիտութիւններ զարգացուց, երկինք բարձրացաւ եւ տիեզերքի խորքերուն նայեցաւ։ Բայց որքան շատ բան ի յայտ եկաւ աշխարհի մասին, այնքան աւելի մեծ դարձան մեր հարցումները։

Գուցէ գիտութիւնը մեզի պատասխաններ տուաւ այն մասին, թէ ինչպէս աշխարհը գոյացած է, բայց դեռ չենք կրնար ամբողջութեամբ պատասխանել, թէ ինչո՛ւ մեր գոյութիւնը մեզի համար այսքան կարեւոր է։

Մենք գիտենք, թէ ինչպէս կը ծնին աստղերը, բայց դեռ կը նայինք գիշերային երկինքին այն նոյն զարմանքով, որով հազարաւոր տարիներ առաջ մեր նախնիները նայած են։

Որովհետեւ մարդը միայն գիտելիք չի փնտռեր։ Մարդը իմաստ կը փնտռէ։ Եւ գուցէ այդ փնտռտուքը երբեք չ՚աւարտիր։ Թերեւս ալ պէտք չէ աւարտի։ Որովհետեւ եթէ օր մը մարդուն համար այլեւս ոչինչ մնայ փնտռելու, հարցնելու, հասկնալու կամ երազելու, այդ ժամանակ անոր ներսէն կը հեռանայ այն շարժումը, որ կեանքը կեանք կը դարձնէ։

Կեանքը միայն գտնելը չէ։ Կեանքը նաեւ չգտնուածի հետ ապրելու կարողութիւնն է։

Երբեմն մենք տարիներ կը ծախսենք՝ մտածելով, թէ երջանկութիւնը պիտի սկսի այն օրը, երբ հասնինք որոշ տեղ մը։ Բայց երբ հասնինք, կը հասկնանք, որ երջանկութիւնը վերջակէտ չէր։ Ան ճանապարհի փոքրիկ պահերու մէջ էր՝ առաւօտեան լոյսին, հարազատի մը ձայնին, անկեղծ զրոյցի մը, անսպասելի ժպիտի մը, անձրեւի ձայնին, կամ այն խաղաղութեան մէջ, որ երբեմն կու գայ առանց պատճառի։

Մենք ամբողջ կեանք մը կրնանք փնտռել մեծ պատասխանը եւ չնկատել փոքր պատասխանները, որոնք ամէն օր մեր կողքին են։ Գուցէ մարդու մեծագոյն սխալներէն մէկը այն է, որ կը կարծէ՝ գտնելը կը նշանակէ այլեւս չփնտռել։ Գտնելը երբեմն կը նշանակէ հասկնալ, թէ ինչ պէտք է շարունակես փնտռել։

Մարդը կը փոխուի եւ իր փնտռտուքն ալ կը փոխուի։ Այն, ինչ որ քսան տարեկանին մեզի համար աշխարհի ամենակարեւոր բանն էր, կրնայ քառասուն տարեկանին աննշան դառնալ։ Այն մարդը, որուն համար ժամանակին պատրաստ էինք ամէն ինչ զոհելու, կրնայ օր մը դառնալ մեր անցեալի մէկ էջը։ Իսկ այն պարզութիւնը, որ ժամանակին ձանձրալի կը թուէր, կրնայ տարիներ ետք դառնալ մեր ամենամեծ ցանկութիւնը։

Այդ պատճառով ալ մարդը պէտք է երբեմն կանգ առնէ եւ հարցնէ․ «Ես դեռ կը փնտռե՞մ այն, ինչ որ իսկապէս կ՚ուզեմ, թէ կը շարունակեմ փնտռել այն, ինչ որ ուրիշները սորվեցուցած են փափաքիլ ինծի»։

Այս հարցումը կրնայ փոխել ամբողջ կեանք մը։ Որովհետեւ աշխարհը միշտ պիտի ըսէ, թէ ինչ պէտք է ուզենք։ Աւելի շատ դրամ։ Աւելի մեծ տուն։ Աւելի լաւ աշխատանք։ Աւելի շատ հետեւորդներ։ Աւելի գեղեցիկ կեանք։ Աւելի մեծ ճանաչում… Բայց հոգին երբեմն շատ աւելի համեստ բաներ կը խնդրէ։ Խաղաղութիւն։ Իմաստ։ Սիրուած ըլլալու վստահութիւն։ Ինքզինք չդաւաճանելու ուժ։ Եւ առաւել քան ամէն ինչ՝ զգալ, որ մեր ապրած կեանքը իսկապէս մեր կեանքն է։

Թերեւս մարդուն փնտռտուքը երբեք վերջնական պատասխան չ՚ունենար։ Թերեւս մենք բոլորս կիսատ հարցումներ ենք, որոնք կ՚ապրին ժամանակաւոր պատասխաններու մէջ։ Որովհետեւ անաւարտ ըլլալը միշտ պակասութիւն մը չէ։ Երբեմն ան կը նշանակէ, որ դեռ տեղ ունինք աճելու, սիրելու, փոխուելու, հասկնալու եւ նոր ճամբաներ բռնելու։

Մարդը կը փնտռէ, որովհետեւ դեռ կենդանի է։ Կը հարցնէ, որովհետեւ դեռ կը զարմանայ։ Կը սխալի, որովհետեւ կը փորձէ։ Կը կորսուի, որովհետեւ ճամբայ կը փնտռէ։ Եւ ամէն անգամ, երբ կը կարծէ, թէ վերջապէս հասած է, կեանքը նոր հորիզոն մը կը բանայ իր առջեւ։

Գուցէ ուրեմն մեր ամենահին փնտռտուքը ո՛չ թէ «գտնելն» է, այլ՝ հասկնալը, թէ ինչու կը փնտռենք։ Եւ գուցէ մարդ ըլլալու ամենախոր իմաստն ալ հոն է․ շարունակել քալել նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ դեռ չենք գիտեր, թէ ուր պիտի հասնինք։ Որովհետեւ որոշ ճամբաներ վերջնակէտ չունին։ Անոնք մեզ կը տանին դէպի մեզ։ Ու այդ ճամբան, թերեւս, մարդկութեան ամենաերկար, ամենադժուար եւ ամենագեղեցիկ ճամբան է։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ