ԿԵԱՆՔԸ՝ ԵՐԱԶ ՄԸ

Երբեմն մարդ կու գայ այն զգացումին, թէ կեանքը իրականութեան մէջ ծանր ու հաստատ բան մը չէ, այլ՝ մեղմ ու անցողիկ երազ մը։ Ամէն ինչ կը սկսի, կը փայլի կարճ ժամանակ մը, ապա կամաց-կամաց կը խամրի՝ ինչպէս առաւօտեան լոյսին մէջ անհետացող երազները։ Այս զգացումը մարդկութեան մէջ գոյութիւն ունեցած է դարեր շարունակ․ փիլիսոփաներ, բանաստեղծներ եւ մտածողներ բազմիցս հարցուցած են․ արդեօք մենք կ՚ապրի՞նք, թէ միայն կ՚երազենք։

Մարդկութիւնը դարեր շարունակ փորձած է հասկնալ կեանքի իսկական բնոյթը։ Ոմանք զայն կը տեսնեն որպէս պայքար, ուրիշներ՝ որպէս ճանապարհորդութիւն, իսկ ոմանք ալ կը կարծեն, թէ կեանքը ընդամէնը երազ մըն է՝ անցողիկ տեսիլք մը, որ կը ծնի, կը փայլի եւ վերջապէս կը կորսուի ժամանակի հոսանքին մէջ։ Երբ մարդ լուռ պահու մը մէջ կը խորհի իր անցեալի մասին, յաճախ կը զգայ այս տարօրինակ ճշմարտութիւնը․ տարիները կը սահին այնպիսի արագութեամբ, որ երբեմն կը թուի՝ կարծես ամբողջ կեանքը երկար երազ մըն էր։

Ժամանակը կեանքի ամենամեծ հանելուկներէն մէկն է։ Ան կը փոխէ ամէն բան։ Երիտասարդութիւնը, որ ժամանակ մը կը թուէր անվերջ, կամաց-կամաց կը հեռանայ։ Մարդիկ, որոնց հետ բաժնած ենք մեր օրերը, երբեմն կը հեռանան տարբեր ճանապարհներով։ Ոմանք կը կորսուին մեր կեանքէն, ուրիշներ կը մնան միայն յիշողութիւններու մէջ։ Երբ այս բոլորը կը մտածենք, կեանքը կը սկսի նմանիլ երազի մը, ուր կերպարները կը յայտնուին, կը խօսին մեզի հետ, կը ժպտին, ապա յանկարծ կը հեռանան՝ առանց հետք թողելու։

Երբ մանկութեան տարիները կը յիշենք, անոնք յաճախ կը թուին հեռաւոր տեսարաններու նման, կարծես ուրիշ մէկու կեանքէն վերցուած պատկերներ են։ Այն խաղերը, այն ծիծաղները, այն պարզ ուրախութիւնները այսօր կը թուին այնքան հեռու, որ երբեմն մարդ կը հարցնէ ինքնիրեն՝ «իրապէս ապրեցա՞յ այս բոլորը, թէ միայն երազ մըն էր»։ Ժամանակը ունի տարօրինակ ուժ մը․ ան կը փոխէ իրականութիւնը յուշի, իսկ յուշը՝ երազի։

Կեանքի ճանապարհին մենք կը հանդիպինք բազմաթիւ մարդոց։ Ոմանք կարճ ժամանակ կը մնան մեր կողքին, ուրիշներ երկար տարիներ։ Բայց նոյնիսկ ամենասիրելի դէմքերը, երբ ժամանակը անցնի, կը դառնան յիշողութիւններ։ Մարդ երբեմն կը նստի լուռ, կը մտածէ անցեալի մասին եւ այդ պահուն կը զգայ, թէ կեանքը իսկապէս երազի պէս բան մըն է․ մարդիկ կու գան, կը ժպտին, կը խօսին, ապա կը հեռանան՝ ինչպէս երազի մէջ անցնող կերպարներ։

Բայց այս մտածումը պարտադիր չէ, որ տխրութիւն բերէ։ Ընդհակառակը, երբ մարդ հասկնայ, թէ կեանքը անցողիկ է, ան կը սկսի աւելի խոր գնահատել ամենափոքր պահերը։ Ձմրան վերջաւորութեան արեւի տաքութիւնը, ընկերոջ մը անկեղծ խօսքը, սիրելի մարդու մը ժպիտը․ այս բոլորը կը դառնան թանկագին պահեր, որովհետեւ մենք գիտենք՝ անոնք մնայուն չեն։

Երազները յաճախ անտրամաբանական կ՚ըլլան, բայց միեւնոյն ժամանակ լի են զգացումներով։ Նոյնը կարելի է ըսել կեանքի մասին։ Երբեմն դժուարութիւններու մէջ կը գտնուինք եւ չենք հասկնար ինչո՛ւ այդ բաները տեղի կ՚ունենան։ Սակայն տարիներ ետք, երբ ետ կը նայինք, կը տեսնենք, թէ այդ բոլոր պահերը միացած են իրարու՝ կազմելով մեր գոյութեան պատմութիւնը։

Կեանքը, ուրեմն, կարելի է տեսնել որպէս երկար երազ մը, որուն մէջ ո՛չ միայն դիտողներ ենք, այլեւ դերակատարներ։ Ամէն խօսք, ամէն որոշում, ամէն զգացում կը դառնայ այդ երազի մէկ մասը։ Թերեւս երբեք չենք հասկնար՝ արդեօք այս բոլորը վերջնակա՞ն իրականութիւն են, թէ միայն հոգիի մը անցողիկ տեսիլքը։ Բայց թերեւս այդ հարցումին պատասխանն ալ այնքան կարեւոր չէ։

Երբեմն մարդիկ կը վախնան այս գաղափարէն, թէ կեանքը երազի պէս անցողիկ է։ Բայց այս մտածումը կարելի է տեսնել նաեւ որպէս ազատութիւն։ Եթէ ամէն բան ժամանակաւոր է, ապա մարդ ազատ է ստեղծելու իր սեփական իմաստը։ Ան կրնայ ընտրել բարութիւնը, ստեղծագործութիւնը՝ իբրեւ իր կեանքի ուղեցոյցներ։

Գուցէ ամենակարեւորը այն է, որ այս «երազի» մէջ կը փորձենք սիրել, հասկնալ եւ բարիք գործել։ Որովհետեւ եթէ կեանքը իսկապէս երազ մըն է, ապա ամենագեղեցիկ բանը այն է, որ այդ երազը լեցնենք լոյսով, ջերմութեամբ, սիրով։

Եւ երբ օր մը այս մեծ երազը աւարտի, թերեւս մարդու հոգին հանգիստ կ՚ըլլայ՝ գիտնալով, որ իր երազը դատարկ չէր, այլ լի էր սիրով, յիշողութիւններով եւ իմաստով։ Այդ ժամանակ կեանքը այլեւս պարզ երազ մը չի թուիր, այլ գեղեցիկ պատմութիւն մը, որուն մէջ մենք բոլորս պահ մը ապրեցանք։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ