75 ՏԱՐԻ ԿԵԱՆՔ, 45 ՏԱՐԻ «ԺԱՄԱՆԱԿ»

Կան մարդիկ, որոնց հետ կեանքը մեզ կը հանդիպեցնէ աշխատանքի բերումով, բայց, ժամանակի ընթացքին կը հասկնաս, որ անոնք այլեւս միայն գործակիցներ չեն։ Կը դառնան քու կեանքիդ մէկ մասը, յիշողութիւններուդ մէկ անկիւնը, երբեմն ալ՝ այն մարդը, որուն ներկայութիւնը կը զգաս նոյնիսկ երբ այլեւս նոյն գրասենեակին մէջ չես։ 

Նատիա Գօչունեան այդ մարդոցմէ է։ 

Այս տարի ան կը տօնէ իր 75-րդ տարեդարձը, նաեւ՝ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի մէջ իր 45-ամեակը։ Երկու թիւեր, որոնք առաջին հայեացքով պարզ թուականներ կը թուին, բայց, իրականութեան մէջ այդ թիւերու ետին կան տասնամեակներու աշխատանք, հազարաւոր էջեր, անհամար յօդուածներ, հանդիպումներ, հեռաձայններ, վերջնաժամեր, խմբագրական վիճաբանութիւններ, ուրախութիւններ, յուսախաբութիւններ եւ, ինչու չէ, նաեւ այն պահերը, երբ թերթը տպարան պիտի երթար, իսկ մէկը դեռ կու գար ըսելու. «Միայն փոքր փոփոխութիւն մը ունիմ»։ 

Եւ բոլորս գիտենք, որ այդ «փոքր փոփոխութիւն»ը խմբագրութեան լեզուով երբեք փոքր փոփոխութիւն մը չի նշանակեր։ 

Ես ԺԱՄԱՆԱԿ-ին աշխատակցած եմ վեց տարի։ Իսկ ներկայիս կը շարունակեմ յօդուած գրել հեռակայ դրութեամբ։ Վեց տարի՝ թիւով պարզ, բայց, յիշողութիւններով՝ շատ երկար։ Այդ վեց տարիներու ընթացքին անթիւ բաներ սորվեցայ. սորվեցայ լրագրութեան մասին, բառերու պատասխանատուութեան մասին, մարդոց պատմութիւնները լսելու եւ անոնց հանդէպ զգոյշ ըլլալու մասին։ Բայց, այդ վեց տարիներու թերեւս ամենակարեւոր դասը Նատիա Գօչունեանէն սորվեցայ։ 

Աշխատանքային ո՛չ մէկ ձեռնարկի մէջ գրուած է այդ դասը, որն է՝ մարդ մնալ աշխատանքի մէջ։ 

Նատիա Գօչունեան երբեք միայն «յօդուածի խմբագիր», «պաշտօնեայ», «ղեկավար» կամ «պաշտօնապէս պատասխանատու անձ» մը չէ եղած։ Ան կրնար ըլլալ իմ վերադասս, բայց, ես երբեք զինք չզգացի՝ իբրեւ հեռու կանգնած «պետ» մը։ Ընդհակառակն, յաճախ ան եղաւ մտերիմ բարեկամ մը, քան վերադաս։ 

Երբեմն մէկ բառով կը հասկնար, թէ ինչ վիճակի մէջ եմ։ Երբեմն մէկ նախադասութեամբ կը հանգստացնէր։ Երբեմն ալ՝ առանց երկար խօսելու, պարզապէս ներկայ կ՚ըլլար։ Իսկ երբեմն, անկեղծ ըլլանք, թերեւս ինծի պէտք էր ո՛չ թէ խորհուրդ, այլ մէկը, որ ըսէր. «Լաւ, հիմա հանգիստ եղիր, այս ալ պիտի անցնի»։ Եւ ան այդ մէկը կ՚ըսէր։ 

Կան աշխատավայրեր, ուր մարդ կը մտնէ առաւօտուն, կը կատարէ իր գործը եւ երեկոյեան կը հեռանայ։ Իսկ կան աշխատավայրեր, ուր տարիներ ետք կը հասկնաս, որ այնտեղ միայն աշխատած չես. այնտեղ ապրած ես։ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի մէջ իմ վեց տարիները այդ երկրորդ տեսակէն էին։ 

Այդ տարիներուն կան այնքան շատ պահեր, որոնք այսօր երբեմն չեմ գիտեր՝ անոնց համար աւելի շատ ժպտի՞մ, թէ կարօտնամ։ 

Կային օրեր, երբ ժամացոյցը մեզի համար ո՛չ թէ ժամանակ կը ցոյց կու տար, այլ՝ վերջնաժամ։ Կային պահեր, երբ յօդուածի մը վրայ այնքան կը մտածէինք, կարծես աշխարհի ճակատագիրը անոր վերնագիրէն կախուած ըլլար։ Կային քննարկումներ, որոնց ընթացքին մէկ նախադասութեան շուրջ աւելի շատ ժամանակ կը ծախսուէր, քան ամբողջ յօդուածը գրելու վրայ։ 

Եւ այդ ամբողջ խառնաշփոթին մէջ Նատիա Գօչունեան կը մնար նոյն անձը։ Համբերատար, ուշադիր, երբեմն խիստ, երբեմն զուարճալի, երբեմն ալ այնպիսի հայեացքով մը, որ առանց որեւէ բառի կը հասկցնէր. «Լաւ, հիմա ըսէ՛, դուն իսկապէս այսպէ՞ս պիտի գրես»։ 

Ու մենք, բնականաբար, յաճախ կը հասկնայինք։ 

Ճիշդ է, որ լրագրութիւնը բառերով կ՚աշխատի, բայց Նատիա Գօչունեանի հետ աշխատիլը ինծի սորվեցուց, որ երբեմն մարդու մը համար ամենակարեւոր բառերը գրուած չեն ըլլար։ Անոնք կ՚արտայայտուին վերաբերմունքով, համբերութեամբ, վստահութեամբ եւ երբեմն՝ պարզ մարդկային հոգատարութեամբ։ 

Վեց տարիներու ընթացքին շատ բան բաժնեցի Նատիա Գօչունեանի հետ։ Ո՛չ միայն աշխատանք. բաժնեցի մտահոգութիւններ, ուրախութիւններ, յաջողութիւններ, յուսախաբութիւններ, երբեմն ալ այն օրերը, երբ որեւէ բան չէր ընթանար ըստ ծրագրի։ 

Եւ եթէ այսօր այդ տարիներուն յետադանձ հայեացք մը նետեմ, ապա կը հասկնամ, որ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի իմ տարիներու ամենամեծ հարստութիւններէն մէկը այն էր, որ կողքիս ունէի Նատիա Գօչունեանի նման անձ մը. մարդ մը, որուն համար աշխատանքը կարեւոր էր, բայց, մարդը՝ աւելի կարեւոր։ Մարդ մը, որ գիտէր պահանջել, բայց նաեւ գիտէր հասկնալ։ Մարդ մը, որ գիտէր քննադատել, բայց երբեք չէր մոռնար քաջալերել։ Եւ թերեւս ամենակարեւորը՝ մարդ մը, որ երբեք իր պաշտօնական դիրքը պատնէշի չէ վերածած։ 

Այսօր, երբ Նատիա Գօչունեան կը տօնէ իր 75-ամեակը, ես կը մտածեմ, թէ որքան անհաւանական է այս թիւը։ Ո՛չ թէ որովհետեւ 75-ը մեծ թիւ մըն է, այլ որովհետեւ Նատիա Գօչունեանի պարագային այդ թիւը շատ քիչ կը թուի։ 

45 տարի ԺԱՄԱՆԱԿ-ի մէջ աշխատիլը ինքնին արդէն պատմութիւն է։ Իսկ 45 տարին նոյն թերթին մէջ անցընելը, տարբեր սերունդներու, տարբեր ժամանակներու, տարբեր պայմաններու մէջ շարունակել աշխատիլը՝ պարզապէս մասնագիտութիւն չէ։ Սա նուիրում է։

Եւ եթէ ԺԱՄԱՆԱԿ-ը այսօր իր պատմութեան մէջ ունի այսքան էջեր, այդ էջերուն մէջ Նատիա Գօչունեանի անունը միայն տպուած չէ։ Ան գրուած է անոնց մէջ։ 

Իսկ ես շատ ուրախ եմ, որ այդ մեծ պատմութեան մէջ փոքրիկ բաժին մը եղած եմ։ 

Ի վերջոյ, վեց տարի լրագրողի մը հետ աշխատիլը պարզապէս վեց տարի չէ։ Ան նաեւ վեց տարի շարունակ «վերջին փոքր ուղղում», «այս վերնագիրը կարելի՞ է փոխել», «միայն մէկ նախադասութիւն աւելցուցի» եւ «այսօր անպայման կը հասցնեմ» լսելու փորձառութիւնն է։ 

«Տիկին Նատիա», եթէ այս վեց տարիներու ընթացքին երբեմն քեզի գլխացաւանք պատճառած եմ, հիմա, այս հանդիսաւոր առիթով, կը կարծեմ, թէ 75-ամեակդ նշելու ամենաճիշդ ձեւը այն է, որ այդ բոլորին համար պաշտօնապէս ներողութիւն խնդրեմ։ Բայց եթէ անկեղծ ըլլամ՝ հաւանաբար նոյնը դարձեալ պիտի ընէի, որովհետեւ այդ բոլոր պահերուն մէջ, այդ բոլոր օրերուն, այդ բոլոր աշխատանքային խառնաշփոթներուն մէջ կար նաեւ շատ կարեւոր բան մը՝ մեր մարդկային կապը։ Եւ այսօր, երբ այլեւս ԺԱՄԱՆԱԿ-ի առօրեային մէջ չեմ գտնուիր, այդ կապը չէ փոխուած։ 

Կան մարդիկ, որոնց հետ գործդ կ՚աւարտի, երբ աշխատանքդ կ՚աւարտի։ Բայց, կան մարդիկ, որոնց հետ բարեկամութիւնդ չի վերջանար, երբ աշխատանքի վերջին օրը կը հասնի։ Նատիա Գօչունեանը այդ երկրորդ խումբին կը պատկանի։ 

Ես շատ երախտապարտ եմ, որ կեանքիս մէջ եղաւ իր նման անձ մը։ Երախտապարտ եմ այն վստահութեան համար, որ ինծի փոխանցեց։ Այն պահերուն համար, երբ կողքիս եղաւ։ Այն խորհուրդներուն համար, որոնք երբեմն ուզեցի լսել, երբեմն ալ՝ ոչ այնքան, բայց յետոյ հասկցայ, որ բոլորը ճիշդ էր։ Երախտապարտ եմ նաեւ այն բոլոր ժպիտներուն, զրոյցներուն եւ նոյնիսկ փոքրիկ տարաձայնութիւններուն համար, որոնք տարիներ ետք դարձած են սիրելի յիշողութիւններ։ 

Նատիա Գօչունեանի համար այս 75 տարիները պարզապէս ժամանակի անցում մը չեն։ Անոնք ապրուած կեանքի, աշխատանքի, նուիրումի եւ մարդոց հետ ստեղծուած կապերու պատմութիւն մըն են։ Իսկ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի մէջ անցուցած 45 տարիները այդ պատմութեան ամենակարեւոր էջերէն մէկը կը կազմեն։ 

Թող գալիք տարիները ըլլան նոյնքան հարուստ, բայց աւելի խաղաղ, աւելի թեթեւ եւ, ինչու չէ, աւելի շատ ժպիտներով լի։ Թող ԺԱՄԱՆԱԿ-ի էջերուն մէջ դեռ երկար մնան անոր ներկայութիւնը, փորձառութիւնը եւ այն մարդկային ջերմութիւնը, որ տարիներ շարունակ փոխանցած է իր շուրջիններուն։ 

Իսկ մեզի՝ զինք ճանչցածներուս, կը մնայ պարզ, բայց, կարեւոր բան մը՝ շնորհակալ ըլլալ։ 

Շնորհակալ՝ անցած տարիներու համար, սովորեցուցած դասերուն համար եւ ամենէն աւելի՝ մարդկային այն վերաբերմունքին համար, որ տարիներ անց ալ չի մոռցուիր։

Եւ այսօր քեզի նայելով՝ կը մտածեմ, որ 75-ը թերեւս տարիք մը չէ, այլ պատմութիւններու քանակ մը։ Քու 75 տարիներդ պատմութիւն են։ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի մէջ քու 45 տարիներդ՝ պատմութիւն են։ Իսկ իմ վեց տարիներս՝ քու կողքիդ աշխատած, զրուցած, վիճած, ծիծաղած ու շատ բան սորված՝ ինծի համար անձնական պատմութիւն են։ Ու այդ պատմութեան մէջ ամենասիրուն բաժիններէն մէկը այն է, որ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի մէջ գտայ ո՛չ միայն աշխատանք, այլեւ մարդ մը, որուն այսօր հաճոյքով կ՚ըսեմ՝ շնորհակալ եմ։ 

Շնորհակալ եմ, Տիկին Նատիա։ Շնորհակալ եմ, որ ինծի երբեք միայն աշխատակից չի զգացուցիր։ Շնորհակալ եմ, որ ղեկավար ըլլալով հանդերձ՝ երբեք չմոռցար մարդ ըլլալ։ Շնորհակալ եմ, որ վեց տարիներու ընթացքին յաճախ իմ կողքիս կանգնեցար ո՛չ թէ իբրեւ ղեկավար, այլեւ բարեկամ։ Եւ շնորհակալ եմ նաեւ այն բոլոր պահերուն համար, երբ քու լռութիւնդ աւելի շատ բան ըսաւ, քան որեւէ երկար խօսք։ 

Այսօր կ՚ուզեմ, որ այս նոր տարեդարձդ ըլլայ ոչ թէ անցած տարիներուն հաշիւը, այլ նոր յիշողութիւններ ստեղծելու սկիզբը։ Քանի որ 75-ը թիւ մըն է միայն։ Իսկ Նատիա Գօչունեանի նման մարդոց համար ամենակարեւոր թիւը տակաւին այն չէ, թէ քանի տարի անցած է, այլ՝ քանի մարդու կեանքին մէջ հետք ձգած է։ 

Եւ այդ հաշուով՝ Նատիա Գօչունեան, վստահ եղիր, որ քու հաշիւդ շատ երկար է։ 

Շնորհաւոր 75-ամեակդ։ 

Շնորհաւոր ԺԱՄԱՆԱԿ-ի հետ քու 45-ամեակդ։ 

Ու ամենակարեւորը՝ շնորհակալ եմ իմ կեանքիս մէջ ունեցած տարիներուդ համար։ 

Կը մաղթեմ առողջութիւն, խաղաղութիւն, անվերջ ժպիտներ, նոր պատմութիւններ եւ, ի հարկէ, դեռ երկար տարիներ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի էջերուն վրայ ըլլալու ուժ։ 

Քու 75-ամեակդ թող ըլլայ այնքան ջերմ, որքան այն ջերմութիւնը, որ տարիներ շարունակ տուած ես քեզի հանդիպած մարդոց։ 

Շնորհաւոր 75-ամեակդ, սիրելի՛ Տիկին Նատիա։ 

Թող քու պատմութիւնդ դեռ երկար շարունակուի, իսկ ԺԱՄԱՆԱԿ-ի պատմութեան մէջ քու անունդ մնայ այն էջերէն մէկը, որ միշտ հաճոյքով կը կարդանք։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ