ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԱՆԼՈՒԾԵԼԻ ԲԱՐԴՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԱՆԱՒԱՐՏ ԴԱՍԵՐԸ

Մարդկային յարաբերութիւնները այնպիսի խորք ու բազմաշերտ կառուցուածք ունին, որ զանոնք պարզ բանաձեւերով բացատրելը գրեթէ անհնար կը դառնայ։ Իւրաքանչիւր հանդիպում, իւրաքանչիւր խօսակցութիւն, իւրաքանչիւր լռութիւն նոյնիսկ իր մէջ կը պահէ անհամար անտեսանելի շարժումներ՝ զգացումներու, յուշերու, սպասումներու եւ վախերու խառնուրդ մը։ Այս ամբողջը կը ստեղծէ այնպիսի բարդութիւն, որ երբեմն կը թուի՝ մարդը որքան ալ փորձէ դասեր քաղել իր յարաբերութիւններէն, ան միշտ կը մնայ կիսատ ըմբռնումի մէջ։

Մարդկային յարաբերութիւններու բարդութիւնը միայն անոնց արտաքին դրսեւորումներուն մէջ չէ, այլ՝ անոնց ներքին, անտեսանելի շերտերուն մէջ, ուր զգացումները, ենթագիտակցական վախերը, անցեալի փորձառութիւնները եւ անարտայայտ սպասումները իրարու հետ կը խառնուին։ Ամէն մարդ իր մէջ կը կրէ ամբողջ աշխարհ մը՝ իր մանկութեան հետքերը, իր կորստեան վէրքերը, իր սիրոյ փորձերը եւ իր չիրականացած երազները։ Երբ երկու կամ աւելի մարդիկ կը հանդիպին, այս աշխարհները կը բախին, կը խառնուին, երբեմն կը ներդաշնակուին, բայց, յաճախ ալ կը ստեղծեն լարուածութիւն մը, որ բառերով դժուար է բացատրել։

Մենք յաճախ կը փորձենք յարաբերութիւնները հասկնալ տրամաբանութեան միջոցաւ՝ կարծելով, թէ պատճառ եւ հետեւանք յստակ կապ մը ունին։ Բայց, իրականութիւնը կը խախտէ այս պարզ պատկերացումը։ Մարդ մը կրնայ վիրաւորուիլ այնպիսի խօսքէ մը, որ ուրիշին համար լրիւ անմեղ է։ Միւսը կրնայ լռել այն պահուն, երբ մենք ակնկալենք աջակցութիւն։ Այս անհամապատասխանութիւնները ցոյց կու տան, թէ մարդկային յարաբերութիւնները չեն հետեւիր յստակ կանոններու, այլ կը շարժին անորոշութեան եւ զգացական ալեկոծութիւններու մէջ։

Յաճախ կը կարծենք, թէ փորձառութիւնը մեզ պիտի սորվեցնէ, թէ ինչպէ՛ս վարուիլ ուրիշներու հետ, ինչպէ՛ս խուսափիլ ցաւէն կամ ինչպէս պահպանել կապերը։ Բայց, իրականութիւնը աւելի հակասական է։ Ամէն մարդ իր ներաշխարհով եզակի է եւ նոյն վարքագիծը մէկուն մօտ կրնայ ստեղծել վստահութիւն, իսկ միւսին մօտ՝ անվստահութիւն։ Այս պատճառով, «դասերը», որոնք կը կարծենք, թէ սորված ենք, յաճախ կը կորսնցնեն իրենց արժէքը նոր յարաբերութիւններու մէջ։

Մարդկային յարաբերութիւններուն մէջ կայ նաեւ ժամանակի գործօնը։ Այն, ինչ որ այսօր ճիշդ կը թուի, կրնայ վաղը սխալ դառնալ։ Զգացումները կը փոխուին, առաջնահերթութիւնները կը վերադասաւորուին, իսկ մարդիկ իրենք ալ կը զարգանան կամ կը փակուին իրենց մէջ։ Այս շարժունութիւնը հաստատ «օրինաչափութիւններ» ստեղծելու իւրաքանչիւր փորձը կը դարձնէ գրեթէ ապարդիւն։

Մարդկային յարաբերութիւններու բարդութիւնը կը մեծնայ նաեւ այն պատճառով, որ մարդիկ կը փոխուին։ Այն անձը, որու հետ տարիներ առաջ կապ ստեղծած էինք, կրնայ այսօր այլեւս նոյնը չըլլալ։ Նոր փորձառութիւնները, յաջողութիւնները կամ հիասթափութիւնները կը ձեւաւորեն նոր մտածելակերպ, նոր զգացումներ։ Այս փոփոխութիւնները երբեմն կը հեռացնեն մարդիկը իրարմէ, նոյնիսկ երբ անոնք կը փորձեն պահել կապը։ Այս պարագային, «նախկին դասերը» այլեւս չեն գործեր, որովհետեւ իրականութիւնը փոխուած է։

Աւելին՝ մարդիկ յաճախ իրենք իրենց չեն հասկնար ամբողջովին։ Ինչպէ՞ս կարելի է ուրեմն ակնկալել, որ մէկը լիովին հասկնայ միւսը։ Յարաբերութիւնները այս իմաստով կը դառնան ո՛չ թէ լուծելի հաւասարումներ, այլ շարունակուող հարցումներ, որոնց պատասխանները միշտ կը մնան կիսատ, փոփոխական եւ երբեմն հակասական։

Հետաքրքրական է նաեւ, որ մարդիկ յաճախ կը փորձեն յարաբերութիւններուն մէջ գտնել ապահովութիւն եւ կայունութիւն, մինչդեռ անոնք իրենց բնոյթով շարժուն եւ փոփոխական են։ Այս հակասութիւնը կը ստեղծէ մշտական լարուածութիւն մը։ Մենք կը փափաքինք վստահիլ, բայց կը վախնանք վիրաւորուելէ։ Կը փափաքինք մօտենալ, բայց կը վախնանք մերժուելէ։ Այս երկակի զգացումները իւրաքանչիւր կապը կը դարձնեն միեւնոյն ժամանակ գեղեցիկ եւ փխրուն։

Սակայն, այս բարդութիւնը պարտադիր չէ, որ բացասական ըլլայ։ Հակառակը՝ ան կը յուշէ, որ մարդկային կապերը չեն սահմանափակուիր սոսկ «դասեր» քաղելու նպատակով։ Անոնք ապրելու, զգալու, սխալելու եւ կրկին փորձելու տարածքներ են։ Յարաբերութիւններու արժէքը գուցէ ո՛չ թէ անոնցմէ ստացուած դասերուն մէջ է, այլ այն ապրումներուն, որոնք մեզ կը փոխեն՝ նոյնիսկ երբ չենք կրնար բացատրել, թէ ինչպէս։

Երբ կը մտածենք «դասեր քաղելու» մասին, անուղղակիօրէն կ՚ենթադրենք, թէ գոյութիւն ունի որոշ համակարգ, որ կարելի է հասկնալ եւ կրկնել։ Բայց մարդկային յարաբերութիւնները աւելի շատ նման են արուեստի, քան գիտութեան։ Անոնք չեն կրկնուիր նոյն ձեւով, չեն ենթարկուիր ճշգրիտ կանոններու եւ զանոնք ամբողջովին վերահսկելու իւրաքանչիւր փորձ կը յանգի հիասթափութեան։

Այսպէս, մարդկային յարաբերութիւնները կը մնան այնպիսի իրականութիւն մը, որ չի հնազանդիր պարզեցումներու։ Անոնք մեզ կը ստիպեն ընդունիլ անորոշութիւնը, համակերպիլ անհասկացողութեան հետ եւ շարունակել փնտռել իմաստը՝ առանց երաշխիքի։ Եւ գուցէ այս անաւարտ փնտռտուքն է, որ մարդկային կապերը կը դարձնէ իրական եւ խորապէս մարդկային։

ՊԻԱՆՔԱ ՍԱՐԸԱՍԼԱՆ