ՏԱՐԵԴԱՐՁ՝ ԿԵԱՆՔԻ ՆՈՐ ԹՈՒԱԿԱՆ

Տարեդարձս՝ կը մօտենայ: Գիտեմ: Լաւ եմ: Թէեւ այլեւս այն չեմ, ինչ որ էի, բայց չեմ ափսոսար, որ այս տարիքիս յիշողութիւնս սկսած է դաւաճանել եւ անցեալս կորսնցնել: Բայց միշտ կը փորձեմ վերադառնալ ես ինծի:

Երբ կը նայիմ տարիքիս երկայնքին ու լայնքին, անմիջապէս կը փորձեմ զննել հարազատներուս աչքերը, որոնք յաճախ ինծի լռութիւն սորվեցուցին ու կը զգամ, որ տակաւին կեանքի գիրքը լման չեմ կարդացած: Իսկապէս կ՚անդրադառնամ, որ բոլորին նման եւ բոլորէն տարբեր ես ալ մեծցած էի տարուէ տարի, խրատներու շարանով, մեծերուս աչքերու խիստ հայացքներուն տակ, ինծի համար նոր ու երբեմն ալ անհասկնալի օրէնքներով, բազմաշերտ աւանդութեան տողերով, հարազատներուս փորձառութեան թելերէն կախուած… սակայն ոչ միշտ՝ յաճախ ընդդիմանալով, երբեմն տեղի ու անտեղի պատժուելով, իսկ վերջին՝ միշտ հնազանդելով:

Բոլորին նման մեծցած էի պարզ եւ բարդ օրերով, ահով, վախով, խաղերով, դասերով, թախիծով, ցաւերով, ուրախ եւ տխուր յուզումներով, զգուշաւոր սէրերու կարօտով, նոյնքան երանելի օրերով: Այս բոլորին մէջէն ճանչցած էի կեանքը, ընկերներս, շրջապատս: Միշտ ուզած էի անմիջական շրջապատէս ներս պարզ թիւ մը չմնալ: Անոր համար յաճախ արցունքները ինձմէ առաջ վազած էին: Ու երբ բաւական մեծցած էի, իբրեւ Ամենակալէն շնորհ-պարգեւ, սկսած էի գրել սրտի արիւնով, տողերուս վրայի վէրք-սպիներով եւ կարօտով: Իսկ ահա նոր օր մըն է, որ կը մօտենայ: Նոր տարեդարձ: Կեանքի նոր թուական:

Կը հաւատամ, որ կան թուականներ, որոնք ժամանակի ընթացքին աւելի կ՚իմաստաւորուին, աւելի կ՚արժեւորուին ու կը դառնան տեսակ մը նոր մեկնակէտ, մեծ, մնայուն, կենարար, հասուն եւ հոգածու: Կարծես այս մէկն ալ անոնցմէ է:

Ու նոյն այս հասունցած տարիքն է, որ կը սնուցանէ հոգեկան ծարաւդ: Նոր իմաստ կու տայ օրերուդ: Կեանքիդ: Կը խորացնէ ժամերուդ իմաստը: Կը համախմբէ մտածումներդ: Եւ իբրեւ հոգածու վերաբերում ու շնորհակալ աշխատանք, նաեւ կ՚արժեւորէ օրուան պահերդ, մթնոլորտդ, վայրկեաններդ: Ու անկէ ետք կը սկսիս սքանչումով ապրիլ: Ամէն օր երեւակայութիւնդ կը հալածէ քեզ, մտածումներդ կ՚օրօրէ ու յստակօրէն կը սկսիս լսել սրտիդ տարբեր տրոփումը: Ու վախ մը կ՚ապրիս: Կը զգաս, որ այլեւս ուրիշ մըն ես: Ա՜լ տարբեր քու հինէդ… նախկինէդ: Ապա, ջուրը, գինին, գարեջուրը կը սկսիս խմել կում առ կում: Նոյնիսկ երբ սկսիս խօսիլ, կարծես կեանքը նոր սկսած ըլլայ: Բառերդ կը ծամես դանդաղ եւ նոյնքան ալ կմկմալով: Ամէն օր ետեւ նայելով անցեալդ կը փնտռես ու վերջապէս կ՚անդրադառնաս, որ տարիներուդ ստեղծած ակօսներուն մէջ, այդ հսկայ տարածութեան տակ, պահ դրած ես ամբողջ յուշերդ:

Ապա ինքնաբերաբար կը սկսիս համրել մտածումներդ: Միտքդ, անհանգիստ հոգիդ անհամբեր ժամեր շարունակ կեանքիդ երանութիւնը երակներուդ մէջէն հոսիլ կու տաս:

Այսպէս, ամայացած լիճի նման, առանձնացած, երկար կը մնաս սենեակիդ չորս պատերէն ներս, անշպար գեղեցկութեամբ եւ սակայն հետապնդող աչքերով: Ու ինքնաբերաբար կը փորձես մտնել նոյն այդ լիճին մէջ տեսնելու՝ վաւերականը, իրականը, դուն քեզ կրկին ճանչնալու միտումով: Ու որքան մօտենաս լիճի յատակին հետաքրքրութիւնդ կը սկսի լայննալ ու կը փորձես հաւատաւոր ուխտաւորի նման պտտիլ: Անհանգիստ որոնում: Ման գալ, միաժամանակ ապրելով տեսակ մը հոգեկան վայելք:

Ու վերջին.- ահա թէ ինչպէ՞ս կը գիտնաս… թէ «ո՞վ էիր դուն…»:

Այս բոլորէն ետք, դուն կը սկսիս երկար լռութիւններով խօսիլ: Այրող բառերով արտայայտուիլ: Լսելի ոտնաձայներով քալել: Շրջիլ: Կը փորձես բոլորին հետ չմեռնող բառերով միտքդ բացատրել, յաճախ կրկնելով այն բոլորը, որոնք տարիներէ ի վեր կրկնած էիր, եւ որոնք նոյնիսկ խօսակիցներուդ մտածումները սահմանած էին:

Անկախ քեզմէ, նաեւ կը խօսիս ինքնավստահ, բացուած գիրքի նման, երբեմն ալ զանազան մտածումներ օրօրելով ու յաճախ ալ շուշանի նման ճերմակ մտերմութեամբ: Ու կը զգաս, որ շատ-շատեր աչքերէդ պիտի փորձեն կարդալ հոգիիդ քարտէսը: Ու դուն կամաց-կամաց, պիտի շարունակես անցեալիդ մէջ մխրճուած պատահարները դուրս հանել: Պիտի ուզես հոն բոյն դրած պահերը, որոնք չեն մոռցուիր, լոյս աշխարհ բերել: Բոլորին դիմաց փռել: Պահեր ցաւալի, ուրախ, տխուր կամ թախծոտ, նոր բացուող խորհուրդի նման, խաղաղ եւ նոյնքան ալ խռոված աչքերով դուրս հանել:

Բայց չես գիտեր ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս յանկարծ այդ յուշերուդ մէջէն կարօտը կը ծնի, ու շուտով կը բռնկի: Կեանքը ինքզինք կը կրկնէ: Դուն անպայման կը ցանկաս հինը վերապրիլ: Հինը: Նախկինը: Հին գարուններուդ վերադառնալ: Ահա թէ ինչո՞ւ ինքնաբերաբար կը պատռուի մտքիդ խաղաղութիւնն ու անդորրութիւնը ու դուն շատ մօտիկէն կը լսես երանութեանդ աղաղակը, երկար յառաջանքի մը աղմուկով պարուրուած:

Ու վերջապէս կը փորձես կախարդական այս երազներէդ հեռանալ: Կը զգաս, որ երկար ատենէ ի վեր կապուած էիր յուշերուդ խառնուած երազներովդ: Կ՚ուզես անպայման էութեանդ վերադառնալ: Կը զգաս նաեւ, որ այս բոլորին հետ մեղքի զգացումն է, որ ապրած էիր: Կը շեշտես բոլորին, թէ տակաւին աշխարհ մը ըսելիքներ-ընելիքներ ունէիր հասցէագրած ապրած գաղութիդ ու հայրենիքիդ, ջերմ հաւատք փոխանակող, ճակատագրի վրձինով գծուած խորունկ համոզումով: Վերջապէս այս ձեւով, կը փորձես կեանքիդ նոր գիծը ուղիղ գծել:

Եւ ահա… կը գիտակցիս…. տարիներդ անցած էին երազի մէջէն՝ անվերադարձ:

Տեսանելի եւ այրող հարցերդ ու պատկերներդ արդէն մշուշոտ տարածութիւն մը կազմած են մտքիդ մէջ: Ու խաղաղ դաշտի վրայ յանկարծ ինկող շանթի նման յանկարծ կը սթափիս: Կը սարսափիս: Կ՚ուզես արթուն մնալ ու անպայման հինէն դէպի նորին՝ անծանօթին վերադառնալ: Բայց եւ այնպէս, յուշերուդ ստեղծած քաղցրութենէն, կ՚ուզես բաժնեկից դարձնել շրջապատդ ալ: Ու կը զգաս, որ ներկադ արդէն ծածկած էր անցեալդ: Սակայն յամառօրէն կը փորձես բոլորին հասկցնել, թէ անցեալը մարդուն կեանքին անբաժան մէկ մասնիկն է, եւ կարելի չէ զայն սրբել, սրբագրել, ճշդել: Իսկ վերջին գոհունակ ժպիտով կը փորձես բաժնուիլ մթնոլորտէն, հոն թողնելով կեանքիդ գունաւոր եւ անգոյն պատկերները: Գրեթէ գոհացած ես…:

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ

Լոս Անճելըս