Հոգե-մտաւոր

ՄԱՇՏՈՑ ՔԱՀԱՆԱՅ ԳԱԼՓԱՔՃԵԱՆ

Ստորեւ կը ներկայացնենք շահեկան հատուածներ՝ Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեանի (1951-1961) «Դպրաց դասերուն եւ երգչախումբերուն ուղղուած» մայիս 24, 1953 թուակիր կոնդակէն։

ՄԱՇՏՈՑ ՔՀՆՅ. ԳԱԼՓԱՔՃԵԱՆ

«Իմաստութիւնը եւ խրատը գիտնալու համար, հանճարին խօսքերը հասկնալու համար…». (ԱՌԱԿ. Ա 2)
Առակաց Գիրքի այս բառերը հիմնաքարն են հայ գրականութեան։ Եւ գրականութիւն ունենալու նախապայմա՛նն է գի՛րը։ Եւ այս տողերը եղան հայ գրականութեան եւ հայ կեանքին «ալֆա»ն եւ «օմեկա»ն՝ սկիզբը եւ վախճանը, մէկ խօսքով՝ ինքնապահպանման եւ ինքնատեւման պատճառը։ 

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ

Մարդկային կեանքի մէջ յաջողութիւնը ունի գաղտնիք մը. ձախողութիւն. յաջողութիւնը գոյութիւն ունի պարզ այն պատճառով, որ գոյութիւն ունի ձախողութիւնը: Տեղեակ չե՛նք, թէ ո՞վ, ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս յաջողեցաւ «ձախողութիւն»ը որպէս բացասական երեւոյթ ներկայացնել հանրութեան՝ շատ անգամ ստանալով նոյնիսկ «պարտութեան» իմաստ, որովհետեւ կը հաւատանք, որ ձախողութիւնը ուրիշ բան չէ՛, եթէ ոչ նոր առիթ դարձեալ սկսելու, սակայն, այս անգամ ա՛լ աւելի խելամիտ ձեւով:

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ

Շա՜տ նուրբ, սակայն, յստակ տարբերութիւն մը գոյութիւն ունի երգիծագրութեան, երգիծանկարին եւ ծաղրանքին ու հեգնանքին միջեւ։ Երգիծանքը գոյութիւն ունեցող արուեստներու մէջ դժուարագոյնն է, որովհետեւ մարդոց տխրութիւն պատճառելը, ազդելն ու լացնելը շատ աւելի դիւրին է՝ քան լիաբերան խնդացնելն ու զուարճացնելը:

ՄԱՇՏՈՑ ՔԱՀԱՆԱՅ ԳԱԼՓԱՔՃԵԱՆ

Միսաք Մեծարենցի կեանքը՝ իր գործն իսկ է։ Իր կեանքը պէտք է ուսումնասիրել իր գործին մէջէն, լրջօրէն որոնելու է այն ազդակները, որոնք գերագոյն կատարելութեան մը հասցուցին իր քնարերգութիւնը։ Ադամանդաշող իր լեզուն աննմա՛ն է մեր բովանդակ աշխարհիկ գրականութեան մէջ։ 

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ

Մեր հասարակութեան մէջ կան այնպիսիներ, որոնք երբե՛ք հայերէն չեն կարդար, երբե՛ք հայկական հանդէսներու եւ միջոցառումներու մասնակցութիւն չեն բերեր, հեռու կը մնան ակումբէն ու եկեղեցիէն, հեռու կը մնան հայութենէն, սակայն, երբ տեսնեն հայ մը, որ իրեն փոխարէն օտարէն առեւտուր կը կատարէ, կը բարկանան ու կը սկսին բողոքել, որ «հայերը իրար բռնել չեն գիտեր»։

ՄԱՇՏՈՑ ՔԱՀԱՆԱՅ ԳԱԼՓԱՔՃԵԱՆ

Մարդ արարածը, ընդհանրապէս կը հպարտանայ, կը պարծենայ իր գիւտերով, իր գիտութեամբ։ Բնական է այդ, քանի որ գիտութիւնը զօրութի՛ւն է եւ շատ բանի կարողութիւն եւ կարելիութիւն կու տայ։

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ

Հայ մտաւորականութիւնը ամէ՛ն բանէ աւելի, աւելի քան մէկ դար գրեց հայրենասիրութեան ինչութեան մասին, սակայն, մինչեւ օրս ալ չյստակացաւ, թէ ի՛նչ է հայրենասիրութիւնը։ Մարդկութիւնը նոյն դժուարութեամբ փորձեց բացատրել, թէ ի՛նչ է հաւատքը, սակայն, այնպէս ալ հաւատքին կատարեալ սահմանումը չկրցան տալ: 

ՄԱՇՏՈՑ ՔԱՀԱՆԱՅ ԳԱԼՓԱՔՃԵԱՆ

«Ապրի՛ս, բարի եւ հաւատարի՛մ ծառայ, քանի այդ փոքրիկ գումարը շահարկելու մէջ հաւատարիմ գտնուեցար, քեզ աւելի մեծ գործերու պատասխանատու պիտի կարգեմ։ Դո՛ւն ալ եկուր եւ մասնակից եղիր տիրոջդ ուրախութեան». (ՄԱՏԹ. ԻԵ 23)։

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ

Բնականաբար, բոլորս պիտի ուզենք, որ Հայաստանը իր ներկայով ու ապագայով ունենայ նախանձելի դիրք մը. թէ՛ քաղաքական, թէ՛ դիւանագիտական, թէ՛ ռազմական եւ թէ տնտեսական գետնի վրայ գրաւէ ազդեցիկ տեղ մը բովանդակ քաղաքակրթութիւններուն մէջ։